Czy narcyz potrafi kochać? Tak. Tylko czasami najbardziej kocha siebie w Twoich oczach.

Narcyz potrafi kochać. Problem zaczyna się wtedy, kiedy okazuje się, że w tym związku jest miejsce na dwie osoby, ale na jedno ego. I jakoś dziwnym trafem nie jest to Twoje.

Internet oczywiście już wydał wyrok: narcyz nie kocha, nie czuje, nie tęskni, nie ma empatii i prawdopodobnie nocą ładuje baterie w szafie.

Tyle że psychologia nie działa jak fabryka memów.

Osoba z narcystycznym zaburzeniem osobowości (NPD) może doświadczać przywiązania, miłości, tęsknoty, zazdrości i cierpienia po rozstaniu.

Ale jest pewien szczegół.

To, że ktoś Cię kocha, nie oznacza jeszcze, że potrafi Cię dobrze traktować.

I właśnie ten szczegół potrafi zrujnować człowiekowi kilka lat życia.

  1. Najpierw jesteś miłością jego życia. Później okazuje się, że masz własne zdanie.

Na początku może być pięknie.

Wiadomości, komplementy, zainteresowanie, chemia. Czujesz się jak główna bohaterka romantycznego filmu.

A później zaczynasz mieć potrzeby.

No i po co było psuć tak piękną historię?

Okazuje się, że chciałabyś czasami decydować o sobie, nie zgadzać się z partnerem albo — uwaga, będzie kontrowersyjnie — oczekiwać przeprosin.

I wtedy romantyczna komedia może zacząć przypominać rozprawę sądową.

Badania Wurst i współpracowników (2017), obejmujące siedem badań i łącznie 3560 uczestników, pokazały, że dwa aspekty narcyzmu mają odmienne znaczenie dla relacji.

Narcystyczne dążenie do podziwu wiązało się z atrakcyjnością na początku znajomości.

Natomiast narcystyczna rywalizacja, obejmująca między innymi deprecjonowanie innych i obronę własnej wyższości, wiązała się z problemami w długotrwałych związkach.

Czyli ktoś może być znakomity w sprawianiu, że się w nim zakochasz, i zdecydowanie mniej utalentowany w budowaniu bliskości, kiedy już przestajesz bić brawo.

To nie znaczy, że każda osoba narcystyczna zachowuje się w ten sposób. Ale pokazuje, dlaczego pierwsze miesiące relacji mogą mówić zaskakująco mało o tym, jak będzie wyglądało wspólne życie.

  1. „Przecież on doskonale wie, że mnie rani!”

Możliwe.

I właśnie dlatego sprawa jest bardziej skomplikowana, niż wydaje się w internetowych poradnikach.

W psychologii rozróżniamy między innymi empatię poznawczą i afektywną.

Empatia poznawcza pozwala zrozumieć, co druga osoba czuje.

Empatia afektywna wiąże się z emocjonalnym reagowaniem na jej doświadczenia.

Badanie Ritter i współpracowników (2011) wykazało u pacjentów z NPD szczególne trudności w zakresie empatii emocjonalnej, przy względnie zachowanych niektórych zdolnościach poznawczych.

A więc człowiek może rozumieć, że zrobił Ci przykrość, i nadal mieć problem z odpowiednim zareagowaniem na Twoje cierpienie.

Przykład?

Mówisz partnerowi:

„Zraniło mnie to, jak odezwałeś się do mnie przy znajomych”.

A on odpowiada:

„No tak, oczywiście. Znowu wszystko robię źle. Jestem najgorszym człowiekiem na świecie”.

I nagle, zamiast rozmawiać o tym, że Cię upokorzył, zaczynasz go pocieszać.

Gratulacje. Przyszłaś porozmawiać o swoim bólu, a wyszłaś z etatem w dziale obsługi jego samooceny.

Nie każda taka reakcja świadczy o narcyzmie. Może wynikać również z innych trudności z regulacją emocji.

Ale dobrze pokazuje, jak rozmowa o krzywdzie jednej osoby może zamienić się w ratowanie emocji drugiej.

  1. Czy narcyz kocha Ciebie, czy to, co mu zapewniasz?

To jedno z najważniejszych pytań.

W związku możemy czerpać przyjemność z bliskości, wsparcia, akceptacji i podziwu. Samo w sobie nie jest to nic patologicznego.

Problem pojawia się wtedy, kiedy potrzeba podziwu i utrzymywania własnej wyjątkowości zaczyna dominować nad potrzebami partnera.

Campbell, Foster i Finkel (2002) wykazali związki narcyzmu z bardziej „growym” podejściem do relacji romantycznych, między innymi z większym zainteresowaniem alternatywnymi partnerami i niższym zaangażowaniem.

Innymi słowy, dla części osób relacja może być nie tylko bliskością, ale także sposobem podtrzymywania korzystnego obrazu samego siebie.

Kiedy je podziwiasz — jesteś fantastyczna.

Kiedy mówisz, że są genialne — masz wyjątkową intuicję.

Kiedy wskazujesz im błąd — nagle okazuje się, że jesteś toksyczna, niewdzięczna i powinnaś popracować nad sobą.

Ciekawe, jak szybko potrafi zmienić się Twoja osobowość w zależności od tego, czy ktoś akurat słyszy komplement, czy krytykę.

Dojrzała miłość pozwala drugiej osobie być odrębnym człowiekiem. Nie wymaga, żeby całe życie pełniła funkcję lustra.

  1. „Ale on płakał, kiedy odchodziłam. Czyli naprawdę mnie kocha!”

Być może.

Tylko że łzy nie są testem diagnostycznym miłości.

Osoba z nasilonymi cechami narcystycznymi może naprawdę cierpieć po rozstaniu.

Może tęsknić, bać się samotności, czuć odrzucenie, wstyd i utratę czegoś bardzo ważnego.

I nie mamy podstaw, żeby automatycznie uznawać te emocje za udawane.

Ale teraz najważniejsze.

Możesz cierpieć po utracie człowieka, nie rozumiejąc jednocześnie, jak bardzo sam go krzywdziłeś.

Możesz nie chcieć rozstania i nadal nie być gotowym na zmianę.

Możesz błagać o powrót, a po powrocie odtworzyć dokładnie ten sam schemat.

Dlatego nie pytaj wyłącznie, czy ktoś cierpi, kiedy odchodzisz.

Zapytaj, czy potrafi wziąć odpowiedzialność za to, dlaczego odeszłaś.

Bo jeśli ktoś obiecuje, że już nigdy Cię nie zrani, ale nadal uważa, że to Ty jesteś winna wszystkiemu, to mamy pewien problem z logiczną konstrukcją tej obietnicy.

  1. Czy narcyz może się zmienić?

Tak, zmiana jest możliwa.

Narcystyczne zaburzenie osobowości nie jest wyrokiem oznaczającym całkowitą niezdolność do refleksji, przeprosin czy poprawy funkcjonowania.

Ale zmiana wymaga czegoś znacznie trudniejszego niż powiedzenie: „Taki już jestem”.

Wymaga rozpoznawania własnych mechanizmów obronnych, tolerowania krytyki, pracy nad empatią i uczenia się odpowiedzialności za zachowanie.

A przede wszystkim wymaga osobistej motywacji.

Nie wystarczy, że Ty przeczytasz siedem książek, obejrzysz trzydzieści nagrań o narcyzmie i przygotujesz prezentację o jego dzieciństwie.

Nie przeprowadzisz za drugą osobę terapii, tak samo jak nie zrobisz za nią przysiadów i nie oczekujesz, że to jej urosną mięśnie.

Możesz wspierać zmianę.

Nie możesz jej wykonać za kogoś.

  1. Przestań pytać tylko, czy Cię kocha

Wiele osób tkwi w trudnych związkach, próbując rozwiązać jedną zagadkę:

„Czy on naprawdę mnie kocha?”.

I załóżmy, że odpowiedź brzmi: tak.

Co dalej?

Czy to sprawia, że upokarzanie przestaje boleć?

Czy lekceważenie Twoich granic staje się zdrowe?

Czy regularne obwinianie Cię zaczyna budować poczucie bezpieczeństwa?

Nie.

Dlatego zamiast próbować zaglądać komuś do głowy, obserwuj jego zachowanie.

Czy potrafi przyjąć Twoje „nie”?

Czy umie przeprosić bez natychmiastowego dodawania „ale Ty też…”?

Czy szanuje Twoje potrzeby, nawet kiedy nie są zgodne z jego potrzebami?

Czy po konflikcie następuje rzeczywista naprawa, czy jedynie powrót do normalności do następnego wybuchu?

I najważniejsze:

Czy jesteś w tym związku człowiekiem, czy stanowiskiem do spraw podziwiania partnera?

Więc czy narcyz potrafi kochać?

Tak.

Nie ma naukowych podstaw, by twierdzić, że każda osoba z NPD jest całkowicie niezdolna do miłości.

Jednocześnie badania pokazują, że niektóre aspekty narcyzmu wiążą się z trudnościami w empatii, zaangażowaniu i funkcjonowaniu w relacjach.

Trzeba też pamiętać, że część tych badań dotyczy cech narcystycznych w populacji ogólnej, a nie osób z klinicznie rozpoznanym zaburzeniem.

Prawdziwym problemem nie zawsze jest więc brak uczuć. Czasami jest nim sposób, w jaki człowiek traktuje innych, kiedy jego własne potrzeby przestają być najważniejsze.

I zapamiętaj jedno.

Ktoś może Cię kochać i jednocześnie być partnerem, przy którym powoli tracisz siebie.

Nie musisz udowadniać, że jego miłość jest fałszywa, żeby mieć prawo odejść.

Bo pytanie nie brzmi wyłącznie: „Czy on mnie kocha?”.

Pytanie brzmi: „Ile mnie kosztuje sposób, w jaki mnie kocha?”.

⸻

Bibliografia

  1. Baskin-Sommers, A., Krusemark, E., & Ronningstam, E. (2014). Empathy in narcissistic personality disorder: From clinical and empirical perspectives. Personality Disorders: Theory, Research, and Treatment, 5(3), 323–333. https://doi.org/10.1037/per0000061
  2. Campbell, W. K., Foster, C. A., & Finkel, E. J. (2002). Does self-love lead to love for others? A story of narcissistic game playing. Journal of Personality and Social Psychology, 83(2), 340–354. https://doi.org/10.1037/0022-3514.83.2.340
  3. Ritter, K., Dziobek, I., Preißler, S., Rüter, A., Vater, A., Fydrich, T., Lammers, C.-H., Heekeren, H. R., & Roepke, S. (2011). Lack of empathy in patients with narcissistic personality disorder. Psychiatry Research, 187(1–2), 241–247. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2010.09.013
  4. Wurst, S. N., Gerlach, T. M., Dufner, M., Rauthmann, J. F., Grosz, M. P., Küfner, A. C. P., Denissen, J. J. A., & Back, M. D. (2017). Narcissism and romantic relationships: The differential impact of narcissistic admiration and rivalry. Journal of Personality and Social Psychology, 112(2), 280–306. https://doi.org/10.1037/pspp0000113